Mijn dag tussen water en steen in Istanbul

Ochtendlicht op de kasseien van Sultanahmet

Ik stapte de kasseien op net toen de ochtendnevel boven de Zee van Marmara begon op te trekken. Als leraar aardrijkskunde heb ik jarenlang over oude kaarten van Constantinopel gebogen gezeten, maar niets vervangt het gevoel om daadwerkelijk over dit schiereiland te lopen. De lichte glooiingen in het landschap, de eeuwenoude lagen mortel en baksteen, en de enorme concentratie aan geschiedenis op een paar vierkante kilometer blijven me fascineren.

Mijn plan voor deze dag was bewust overzichtelijk gehouden. In plaats van gehaast door vijf verschillende wijken te rennen, wilde ik me concentreren op twee monumentale bouwwerken die het keizerlijke water en geloof belichamen, afgesloten met een rustige maaltijd. Ik begon mijn tocht op het Sultanahmet-plein en wandelde onder de oude platanen door in de richting van de Hagia Sophia.

Boven het schip: de bovengalerijen van de Hagia Sophia

Voor de Hagia Sophia staan stemt altijd nederig. Het gebouw begon in de zesde eeuw als kathedraal, diende later als keizerlijke Ottomaanse moskee en ontvangt vandaag de dag opnieuw zowel gelovigen als reizigers. Ik liep rechtstreeks naar de aangewezen ingang voor bezoekers. De kledingvoorschriften worden hier strikt gehandhaafd, dus ik had er van tevoren voor gezorgd dat mijn knieën en schouders netjes bedekt waren.

De bezoekersroute leidde me omhoog naar de bovengalerijen. Eerlijk gezegd gaf dit perspectief me een veel beter inzicht in de architectuur dan ik ooit vanaf de vloer had ervaren tijdens eerdere bezoeken. Boven op de stenen hellingen was de lucht merkbaar koeler. Terwijl ik onder de massieve gewelven door liep, stond ik oog in oog met de beroemde gouden mozaïeken. Vooral het Deësis-mozaïek dwong me tot stilstand; zelfs op de plekken waar het stucwerk in de loop der eeuwen is afgebrokkeld, blijven de serene blik van Christus en de verfijnde details in het gewaad van Johannes de Doper verbluffend helder.

Vanaf de borstwering keek ik neer op de enorme gebedsruimte onder de centrale koepel. De monumentale kalligrafische medailles leken vanaf hier haast tastbaar. Wat me vooral raakte, was de lichtinval. Zonnestralen sneden door de ring van boogvensters onder de koepel en lieten dwarrelende stofdeeltjes oplichten, wat een gevoel van gewichtloosheid gaf dat volkomen in contrast staat met de miljoenen kilo's steen en baksteen. Ik nam rustig de tijd om langs de gebeeldhouwde marmeren kapitelen te lopen en bekeek de vage inscripties van eerdere bezoekers uit vervlogen eeuwen, voordat ik weer afdaalde naar het daglicht.

Tickets en openingstijdenAya Sofia→

Afdaling in het duister: de Basilica Cisterne

Na mijn bezoek aan de Hagia Sophia stak ik de tramrails over naar het bescheiden bakstenen entreegebouw van de Basilica Cisterne. Te voet is het amper een paar minuten lopen, maar het contrast in beleving kon nauwelijks groter zijn.

Ik daalde de brede stenen trap af en het straatrumoer van de stad viel meteen weg. De lucht werd vochtig, koel en aards. Voor me ontvouwde zich een reusachtig ondergronds woud van marmeren zuilen, geworteld in ondiep, kristalhelder water. Over het hele waterreservoir lopen tegenwoordig houten loopbruggen, die net boven het wateroppervlak zweven.

Ik wandelde rustig over de steigers en luisterde naar het gestage gedruppel vanaf de bakstenen gewelven boven me. De subtiele verlichting veranderde geleidelijk van toon en wierp lange schaduwen langs de gladde en gecanneleerde zuilen, ooit hergebruikt uit klassieke tempels uit alle hoeken van het rijk. De techniek erachter blijft ontzagwekkend: een ondergronds reservoir gebouwd om tienduizenden kubieke meters zoet water op te slaan, aangevoerd via aquaducten uit verre bossen om het Grote Paleis van water te voorzien.

In de noordwestelijke hoek van de cisterne bracht het houten pad me bij de twee beroemde Medusa-sokkels. Het blijft een merkwaardige aanblik in het schemerlicht: het ene hoofd ligt volledig op zijn zijkant, het andere staat ondersteboven onder het gewicht van een zware stenen zuil. Historici twijfelen nog altijd of de Byzantijnse bouwers dit deden uit praktische overwegingen om de hoogte gelijk te trekken, of om de heidense mythe van haar kracht te beroven. Hoe dan ook was het stilstaan bij die uitgehouwen ogen boven het kabbelende water een hoogtepunt van mijn ochtend.

Voordat ik naar de uitgang liep, bleef ik nog even staan bij de Zuil van Tranen, glanzend van het vocht en versierd met pauwenogen. Deze ondergrondse wandeling bracht een welkome rust, een perfecte tegenhanger voor de verticale pracht van de Hagia Sophia daarboven.

Tickets en openingstijdenBasilica-cisterne→

Een rustige wandeling door Soğuk Çeşme Sokağı

Weer bovengronds meed ik de drukke straten vol opdringerige tapijtverkopers. In plaats daarvan boog ik af achter de Hagia Sophia en koos ik voor Soğuk Çeşme Sokağı, oftewel de Koudwaterbronstraat. Dit smalle, autovrije straatje vleit zich aan de ene kant tegen de hoge stenen buitenmuren van het Topkapıpaleis, terwijl de overkant bestaat uit gerestaureerde houten Ottomaanse herenhuizen uit de negentiende eeuw.

Het is een van mijn favoriete stukjes voor een korte wandeling in Sultanahmet. De hoge vestingmuren zorgen voor diepe schaduw en door het ontbreken van verkeer hoor je enkel je eigen voetstappen op het plaveisel. Je voelt hier heel direct de overgang van de keizerlijke monumenten naar de besloten, rustige rand van het oude hofleven.

Bijkomen bij Chimney Bistro

Aan ditzelfde sfeervolle straatje, vlak bij de paleismuren en de Hagia Sophia, ligt Chimney Bistro. Na urenlang wandelen op stenen vloeren en houten steigers waren mijn benen toe aan rust en keek ik uit naar een ontspannen maaltijd.

Binnen heeft de bistro een gemoedelijke, pretentieloze sfeer met onafgewerkte bakstenen muren, een robuuste gemetselde bar en een buurtgevoel dat ver afstaat van de schreeuwerige zaken aan de Divan Yolu. Als het weer het toelaat, zorgt het open dak voor frisse lucht en een lichte bries in het restaurant.

Ik had vooraf de Chimney Combo gereserveerd, inclusief maaltijd en drankje, wat een heel praktische en ongecompliceerde keuze bleek te zijn. Ik koos voor de pide met rundergehakt, die vers uit de oven op een lange houten plank werd geserveerd: een knapperige, goudbruine korst met dunne, brosse randen en royaal belegd met gekruid gehakt. Samen met een koud drankje was het precies wat ik nodig had na een halve dag op de been. Geen opdringerige bediening, geen gehaast om de tafel vrij te maken, maar gewoon vriendelijk personeel. Ik ben nog een hele tijd blijven zitten om te genieten van de koele avondlucht onder het geopende dak, terwijl ik mijn veldaantekeningen over de cisterne rustig uitwerkte.

Het bistromenu boekenChimney Bistro, Sultanahmet→

Wat ik een volgende keer weer zo zou doen

• De combinatie van Hagia Sophia en de cisterne: Deze twee bezienswaardigheden direct na elkaar bezoeken klopte geografisch en thematisch helemaal. De overgang van het hemelse licht in de bovengalerijen naar het mysterieuze ondergrondse zuilenwoud maakte de ervaring van beide monumenten nog sterker.
• Wandelen door Soğuk Çeşme Sokağı: Door de drukke tramroute te vermijden en achter de monumenten langs te lopen, bleef de wandeling aangenaam en ontspannen.
• Afsluiten bij Chimney Bistro: Met een gereserveerde tafel en maaltijd direct bij de paleismuur hoefde ik niet met trek door Sultanahmet te dwalen op zoek naar een rustige plek. Het was een bijzonder prettig en nuchter einde van een mooie dag.